Yýlmaz Garip
       yilmaz.garip@ipa.com.tr

       Günümüzden 40-50 yýl önce Erzincan’ýn en merkezi semti Kýzýlay mahallesi iken, Ýnönü Mahallesinde birkaç ev ile Merkez çarþýsýnda 1-2 dükkan bulunuyordu. Aðýrlýk, yerleþim birimi olarak Kýzýlay, Taksim, Çarþý ve Hocabey mahalleleri, iþ merkezi olarak da Çarþý ve Karaaðaç mahalleleriydi.

       Karaaðaç mahallesinde Boyacýlar Camii, Çarþý Mahallesinde Büyük Camii ve Kýzýlay Mahallesinde Kýzýlay Camii cemaatle dolup taþan camilerimizdendi.

40-50 yýl öncesinden günümüze kadar Erzincan’da çok büyük deðiþmeler ve geliþmeler yaþandý. Yerleþim birimleri ve alýþ veriþ merkezleri olarak þehrin merkezi, Çarþý mahallesinden Ýnönü mahallesine doðru kaydý.  Bu sebepledir ki; o günlerden bugünlere gelinceye kadar meydana gelen deðiþiklikler içerisinde Cami-i Kebir’de hiçbir deðiþiklik olmamýþ, o günlerde ancak Cuma ve bayram günlerinde bile tam dolmayan Cami-i Kebir bugünkü ihtiyaca cevap veremeyen küçük bir cami konumunda kalmýþtýr.

       Ayrýca, sanayi esnafý ile dolu Merkez Çarþýsý da þehrin göbeðinde güzelim Erzincan’ýn çehresinde bir at boncuðu gibi sýrýtmaktadýr.

       1970 yýlýna kadar Belediye hizmetlerinden layýðýnca yararlanamayan Erzincan, 1970’den günümüze kadar belediye hizmetleriyle tanýþmanýn sevincini yaþamaya baþlamýþtýr. Bu memlekete hizmet için bir çivi çakandan bile allahü teala razý olsun diyoruz. Ama bugüne kadar yapýlanlarý da yeterli görmüyoruz.

       Merkez çarþýsý esnafý bir an önce þehir dýþýna çýkarýlarak, küçük sanayi sitesine yerleþtirilmelidir. Merkez çarþýsýnýn yeri ise, istimlak edilmek suretiyle bütün dükkanlar yýktýrýlmalýdýr.

       Bu alana Erzincan’a yakýþýr ve ismi ile müsemma görkemli ve büyük bir Cami-i Kebir inþa edilmeli ve etrafý Sultan Ahmed meydaný gibi geniþ býrakýlmalý ki, Erzincanlý rahat bir nefes alabilsin. Erzincan, bugüne kadar hiç olamadýðý kadar bir Erzincan olabilsin.

       Aksi takdirde her Cuma günü, bayramlarda, Ramazan-ý Þerif aylarýnda ve birden fazla cenaze olduðu zamanlarda elinde seccade olarak bir mukavva, tahta parçasý ve seccade ile caminin yolunu tutan vatandaþlarýmýzý görmeye ve bu ayýbý yaþamaya daha çok devam ederiz.  Giderek, Cami-i Kebir cemaati bahçeden dýþarý taþacak, sokaklarý iþgal edecektir.

       Bu ayýbý bitirmek bugünkü Belediye Baþkanýmýz sayýn Yüksel Çakýr’a düþmektedir. Erzincan Müftülüðümüzün de gayretleriyle bunu baþarabilirse milletin gönlünde taht kuracaðý kesindir. Ama, küçük hesaplarla, bugüne kadar olduðu gibi, O da bu iþi geçiþtirirse vebalinden kurtulamadýðý gibi, umduðunu bulamayýp, hüsrana uðrayanlarýn akýbetinden kurtulamayacaðý bir gerçektir.

       Saygýlarýmla...

MÜHÝM NOT: Erzincan sevdalýsý Aziz okuyucularýmdan, Erzincan’ýn meseleleri ile ilgili fikirlerini mail atarak, benimle paylaþmalarýný istirham ediyorum.

       Yýlmaz Garip

         yilmaz.garip@ipa.com.tr

       Ortadoðu’daki önemi giderek artan ülkemizde bir büyük projeye doðru, Erzincan-Trabzon demiryolu projesine adým adým yaklaþmaktayýz.

       Geçtiðimiz günlerde Bayýndýrlýk ve Ýskan Bakaný Faruk Nafiz Özak, Ulaþtýrma Bakaný Binali Yýldýrým ve TCDD Genel Müdürü Süleyman Karaman tarafýndan ayrý ayrý yer ve zamanlarda konunun önemine dair atýflarda bulunulmuþ ve bu projenin mutlaka gerçekleþtirileceði belirtilmiþti. Tirebolu üzerinden Erzincan’a baðlanabilmesi için gerekli eðim yakalanmýþ durumdadýr. Bunun için 2,5 milyar dolarlýk bir yatýrým gerektiði, Erzincan’dan da Diyarbakýr’a baðlanmasý durumunda yapýlacak yatýrým miktarýnýn 4,5 milyar dolara varacaðý hesap ediliyor. Ýstanbul Teknik Üniversitesi ile Ulaþtýrma Bakanlýðýnýn müþterek yaptýðý ulaþým mastýr plan stratejisi doðrultusunda bu yolun öncelikli projeler arasýnda yer almasý için çalýþmalar devam etmektedir.    Erzincan-Trabzon Demiryolu Projesi gerçekleþtirildiði taktirde, Karadeniz’in GAP ve Ortadoðu’ya baðlanma rüyasý da yarý yarýya gerçekleþmiþ olacaktýr. Bundan sonrasý çorap söküðü gibi gelecektir. Bundan hiç kimsenin þüphesi olmasýn. Çünkü bu yol Türkiye için çok lüzumlu ve ehemmiyetlidir.

       Karadeniz Teknik Üniversitesi ile Ýstanbul Teknik Üniversitesinin müþterek çalýþmalarý sonucunda DHL’ye bu yil fizibilite ve yapým projelerini yapma görevinin verildiði ve programa alýndýðýný memnuniyetle müþahede etmiþ bulunmaktayýz. Bu program dahilinde yolun nereden, nasýl geçeceði belirlenecek ve bu hususta projeler geliþtirilecek. Daha sonra tam maliyet tespiti yapýlarak, hangi yýl programa alýnacaðý belirlenecektir.

       Uygulama projesinin Bakanlýk talimatýyla programa alýnmasý bendenizi son derece heyecanlandýrmakta ve ümitlendirmektedir.  Çünkü bu fikri ilk telaffuz etmeye baþladýðýmýz 1987 yýlýnda Gümüþhane’de kimse inanmadýðý gibi, gülüp geçenler çoðunluktaydý. Ancak, görünen ve anlaþýlan o ki; istemek ve istemesini bilmek, bir iþin gerçekleþmesinin temel þartýdýr.

       Þimdi Trabzon, Gümüþhane ve Erzincanlý vatandaþlarýmýzdan, bürokratlarýmýzdan, sivil toplum kuruluþlarýmýzdan, yazarlarýmýzdan, çizerlerimizden beklenen þey, konuyu sürekli gündemde tutabilmek ve öncelikli projeler arasýna alýnmasý için çalýþmaktýr.

Bu hususta konferanslar, münazaralar, yarýþmalar, sempozyumlar tertip edilebilir. Tez çalýþmalarý yapýlabilir. Yazý, makale ve þiir yarýþmalarý düzenlenebilir. Okullarda öðrencilere konunun önemi anlatýlarak, teþvik edici yarýþmalar yapýlmasý saðlanabilir. Düþündükçe akla gelebilecek daha nice sosyal faaliyetler, konu ile iliþkilendirilerek, daha renkli duruma getirilebilir. Bura da yerimizin kýsýtlý olmasý sebebiyle her þeyi yazmak þimdilik mümkün görünmemektedir.

       Bu uðurda harcanacak enerji ve gayretler neticesinde ülkemizin Ortadoðu’daki önemi daha da artacak ve gelecek nesiller duayenlerimiz olacaktýr.

       Türk Milleti bu projeye emek veren, destekleyen bütün kuruluþlarýmýzý ileride minnet ve þükranla yad edecektir.

                 Sual: Gece uykudan uyanýnca okunacak bir dua var mý? 

CEVAP

Evet, vardýr. Birkaç hadis-i þerif meali þöyledir:

(Uykudan uyanýnca, Allahümmaðfirlî derse, duasý kabul olur.) [Ý. Ebi-d-dünya]

(Gece uyanýnca, “Lâ ilahe illallahü vahdehü lâ þerîke leh, lehül mülkü ve lehül hamdü ve hüve alâ külli þey’in kadîr” diyenin günahý deniz köpüðü kadar olsa da Allah teâlâ onun günahlarýný baðýþlar.) [Ýbni Sünni]

(Gece uyanýnca, þu duayý okuyan, her istediðine kavuþur: Lâ ilahe illallahü vahdehü lâ þerîke leh, lehül mülkü ve lehül hamdü ve hüve alâ külli þey’in kadîr. Sübhanellahi velhamdülillahi ve lâ ilahe illallahü vallahü ekber ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ billahil aliyyil azîm.) [Ýslam Ahlaký]

(Uyuyan kimseye, gafletle uyumasý için, þeytan üç düðüm baðlar. Uyanýnca Allah’ý zikrederse, düðümün biri çözülür. Abdest alýrsa, ikinci düðüm daha çözülür. Namaz kýlarsa, bütün düðümleri çözülür.) [Buhari]

  .

       Yýlmaz Garip

       yilmaz.garip@ipa.com.tr

       Dünya nimetleri gelip geçicidir. Servetler, makamlar zamanla yer deðiþtirebilir. Bugünün zengini yarýn fakir, yoksulu da yarýn zengin olabilir. Makamlar da geçicidir. Kýsacasý dünya hayalden ibarettir. Keyif ve lezzetleri hep geçicidir. Nice zenginler, nice þöhret sahipleri, nice sultanlar bütün varlýklarýný terk edip gittiler. Geride bir yýðýn iyi veya kötü eserler býraktýlar. Þüphe yok ki, iyi eser býrakanlar iyilikleri ile hatýrlanýr ve hep hayýrla yad edilir. Dünyanýn aldatýcý ve geçici keyif ve lezzetlerine aldananlarýn hayýr iþlemesi çok güçtür. Mevki ve makam sahibi, ya da servet sahibi olan böyle kimselerin etrafýnda bir sürü dalkavuk ve þakþakçýlarý hiç eksik olmaz. Onlarýn dümen suyu, kiþinin hakikatleri görmesine perde olur. Bu perdenin aradan kalkmasý ve o kiþinin hakikatleri görebilmesi için sahip olduðu makam ya da serveti elinden çýkmasý lazým. Ancak, o zaman da çok geç kalmýþ, iþ iþten geçmiþ olur ki, etrafýnda ne bir seveni, ne de düþtüðü yerden kaldýracak bir dost eli kalmamýþtýr artýk. En ihtiyaçlý olduðu bir durumda yalnýz kalmýþtýr.

       Politikada da durum farklý deðildir.

       Milletvekilliðine veya belediye baþkanlýðýna aday olursunuz. Seçilebilmek için türlü dil dökersiniz. El, etek öpersiniz. Çalýþýr, koþturur, çýrpýnýrsýnýz. Seçim günü gelir, akþam olur, sandýklar açýlýr, sayýmlar yapýlýr. Ýçiniz içinize sýðmýyor, telefonlar, tebrikler baþýnýzý döndürüyor. Seçilmiþsiniz artýk. Sizi gerçek sevenlerin makamýnýzda ziyaret veya telefonla arayarak tebrik ettikleri ve sevindikleri gibi, dalkavuklar da herkesten önce bizzat ziyaretinize gelerek ve telefonla arayarak sizi tebrik edeceklerdir. Hatta, etrafýnýzda bir sevgi yumaðý (!) oluþturacaklardýr. Bu yumaðýn içerisinde gerçek dostlarýnýz da bulunmak istese bile bulunamayacaktýr, bulundurulmayacaktýr. Çünkü bu dalkavuk kesim, iþtah kabartan pastayý (!) kimseyle paylaþmaya tahammül etmemektedir. Etrafýnýzda pervane gibi dönerler. Sizi bir an olsun yalnýz býrakmamak için ellerinden gelen bütün gayreti gösterirler. Artýk gerçek dostlarýnýzýn yerini çoktan almýþlardýr.

       Ve siz!

       Artýk siz olmaktan yavaþ yavaþ sýyrýlýp, onlarýn dümen suyuna girmiþsiniz. Sevenleriniz size her yaklaþmak istediðinde bu dalkavuklar duvarýna çarpar ve geri döner. Birkaç baþarýsýz denemeden sonra da, sizin onlardan koptuðunuz gibi, onlar da sizden koparlar. Artýk yalnýzsýnýz. Fakat, etrafýnýzdaki pervanelerin dalkavukluklarý, þakþaklarý bu acý hakikati görmenizi engeller ve size yalnýz kaldýðýnýzý hissettirmezler. Bu sarhoþluk içerisinde  günler, aylar ve yýllar su gibi akar gider.

       Süre dolmuþ ve yolun sonuna gelinmiþtir. Acý hakikatle yüzleþmekten baþka çare kalmamýþtýr. Çünkü, size verilen altýndan daha kýymetli olan süre içerisindeki eksiklerinizi, hata ve kusurlarýnýzý söyleyecek ve görmenize yardýmcý olacak, belki de bir daha seçilmenize zemin oluþturacak gerçek dostlarýnýzdan uzak kaldýnýz. Bu çok kýymetli zaman sermayenizi, çevrenizdeki dalkavuklar arasýnda  hor kullandýnýz. Belki, zaman zaman þu veya bu sebeple, hasbelkader karþýlaþtýðýnýz dostlarýnýza görünmedikleri için ayak üstü sitem bile etmiþsinizdir. Ancak, onlarýn samimi cevaplarýný alabilecek imkaný, onlara tanýmadýðýnýzýn farkýnda bile olamamýþsýnýz. Gün gelmiþ, o þaþaalý günler geçmiþ ve artýk yalnýz kalmýþsýnýz. Etrafýnýzda pervane olan insanlar da yok artýk. Piþmanlýk bütün benliðinizi sarmýþtýr.

       Keþke yeniden baþlayabilsem dediðinizi duyar gibi oluyorum.

       Geçmiþ olsun!

       Ha, onlar mý?

       Yeni seçilecek kiþinin etrafýný sarmak için hazýrlýk yapmakla meþguller.

Zekâtla ilgili bilgiler

Sual: Zekât nisabý ve zekâtla ilgili konular hakkýnda bilgi verir misiniz?

CEVAP

Zekât nisabý, 20 miskal, yani 96 gr altýn veya bu deðerde para veya ticaret eþyasýdýr. Zekât nisabýna malik olan kimseye, zengin denir.

Zekâta tâbi mallarýn veya paranýn, sene içindeki azalýp çoðalmasýna itibar edilmez. Nisaba malik olduktan bir yýl sonra elde kalan mal, nisabý buluyorsa, kýrkta biri zekât olarak fakirlere verilir. Nisabdan aþaðý ise verilmez. Zekât, kârdan deðil, ticaret malýnýn veya paranýn tamamýndan verilir.

Alacaklar nisap hesabýna dâhil edilir. Alacaklar tahsil edildikten sonra zekâtlarý verilir. Daha almadan da verilebilir. Borçlar, mevcut para veya maldan çýkarýlýr. Geri kalanýn zekâtý verilir.

Ticaret için olmayan evler, arsalar, vasýtalar, demirbaþ eþyalar zekât nisabýna dâhil edilmez. Ticaret için alýnýp ticaret için saklanan mallarýn, altýn, gümüþ, her çeþit paranýn zekâtý verilir. Evin, arabanýn, zekâtý olmaz. Araba, ev ve arsa alýp satan, bunlarýn zekâtýný verir; çünkü bunlar ticaret malý olmuþtur.

Zekât verirken bilezik, yüzük gibi altýnlarýn iþçilik ve sanat deðerine deðil, aðýrlýðýna itibar edilir. Mesela Reþat altýnýyla Aziz lira 7,2 gr olarak kabul edilir. Yani 12 ayardan fazla olan bütün altýnlar, tartýlýr. Kýrkta biri zekât olarak verilir. Bilezik, küpe, yüzük gibi çeþitli ayarlarda altýný olan, bunlarýn içinden en yüksek olanýnýn ayarýndan vermesi evla, ortalamasýndan vermesi caiz, en düþüðünden vermesi ise, mekruhtur. Zekâta tabi mallar, altýn liralarýn en düþüðünün alýþ fiyatýna göre hesap edilir.

Nisabýn üstünde bileziði olan kadýn, zekâtýný kendi verir veya (Zekâtýmý sen bir fakire ver) diye kocasýný veya baþka birini vekil ederse, vekil kendi parasýyla zekâtý verebilir. Borçlu ve fakire, hanýmý zekât verebilir.

Namaz kýlmayan, oruç tutmayan bir Müslümanýn da zekât vermesi gerekir. Borçsuz fakire nisap miktarý veya daha çok zekât vermek mekruhtur. Zekât verirken, zekât demek gerekmez. Hediye denilse de caizdir. Zekât, ticareti yapýlan maldan veya ayný deðerde altýn olarak verilir.

Zekât, farz olduktan sonra verilir. Nisaba ulaþan, zengin olduðu tarihi, kameri aya göre bir yere yazar. Mesela, 3 Receb’de zengin olmuþsa, bir yýl sonra Receb’in 3’ü gelince yine nisap kadar parasý ve ticaret malý varsa, zekâtýný verir. Ramazan ayýný beklemez. Günü gelmeden zekât vermekte de mahzur yoktur, çok iyi olur; hatta gelecek birkaç yýlýn zekâtýný önceden vermek de caizdir.

Ana babaya, dedeye, büyük anneye, evlada, toruna, hanýma ve kâfire zekât verilmez. Fakir olmak þartýyla geline, damada, kayýnvalideye, kayýnpedere, kayýnbiradere, üvey çocuða zekât verilir. Kardeþ, hala, amca, dayý, teyze gibi akrabaya zekât vermek, daha çok sevab olur.

Kurumlara zekât vermek

Sual: Kur’an-ý kerimdeki fi-sebilillah kelimesine, Allah yolunda olan her kurum ve kuruluþ dâhil diyerek, dernekten partiye kadar her kuruluþa zekât verileceði söyleniyor. Bu doðru mudur?

CEVAP

Kur’an-ý kerimde zekât verileceði bildirilen 8 sýnýftan birisi de fi-sebilillah yani Allah yolundakilerdir. Bu sýnýfa girenler:

1- Fi-sebilillahtan murad, fakir askerlerdir. (Nur-ül-izah)

2- Fi-sebilillahtan murad, cihad ve hac yolundaki muhtaçlardýr. (Redd-ül-muhtar)

3- Ýmam-ý Ebu Yusuf’a göre, savaþa gidemeyen fakirler, Ýmam-ý Muhammed’e göre de hac yolundaki fakirlerdir. (Dürer)

4- Gaza veya hac için çýkýp da nafakasý tükenenlerdir. (Tahtavi)

5- Üç mezhebe göre, gazi ve askerlerdir. Hanbeli’ye göre hac yolundakiler de dâhildir. (Mizan)

6- Gaziler olduðunda, dört mezhepte ittifak vardýr. (M. Erbea)

7- Zahid-ül Kevseri hazretleri, Makalat kitabýnda, (Hayýr kurumlarýna zekât verilmesi caiz deðildir. Müctehid imamlarýn hiçbirisi, hayýr kurumlarýna zekât verileceðini bildirmemiþ ve bu konuda icma hâsýl olmuþtur. Sonra gelen âlimlerin sözleri icmayý bozamaz) buyuruyor. [Demek ki, bugün hakiki bir âlim bile çýksa, kurumlara zekât verilmesine fetva verse, icmayý bozamayacaðý için fetvasý geçersiz olur. Zaten hakiki âlim de, icmayý bozucu fetva vermez.]

 Bedayi’de, fi-sebilillah kelimesiyle Allah yolunda çalýþanlar bildirilmiþtir. Mesela zengin de olsa, ilim talebesine zekât verilir. Dürr-ül-muhtar’da diyor ki: Din bilgilerini öðrenmekte ve öðretmekte olanlar yani iþi, mesleði bu olanlar, zengin olsalar bile, çalýþýp kazanmaya vakitleri olmadýðý için zekât alabilirler. Ýbni Abidin hazretleri bunu açýklarken buyuruyor ki: Hadis-i þerifte, (Ýlim öðrenmekte olanýn 40 yýllýk nafakasý olsa da, buna zekât vermek caizdir) buyuruldu. Durum böyleyken, çeþitli kurumlar, zekât fonu diye bankaya bir hesap numarasý açýyorlar yahut makbuzla para topluyorlar. Yukarýdaki vesikalardan anlaþýlacaðý gibi, bu yolla verilen paralar zekât yerine geçmez.

Ülkemizde, dine hizmet eden, ilim talebesi yetiþtiren yurtlar, Kur’an kurslarý, vakýflar ve baþka hayýr kurumlarý vardýr. Bu kurumlarýn bir yetkilisi, bir fakirden vekalet alýr. Fakir, kurumdaki yetkili þahsa vekalet verirken, (Benim adýma zekât almaya ve aldýðýn zekâtý dilediðin yere vermeye seni vekil ettim) der. Yahut sadece (Seni umumi vekil ettim) demesi de kâfidir. Vekil de, aldýðý zekâtý, talebelerin ihtiyaçlarýna, kurumun baþka ihtiyaçlarýna sarf edebilir.

Kâðýt para ve zekât

Sual: Bazý kimseler, para paradýr, kâðýt parayla niye zekât verilmez ki diyorlar. Dinimizin bu husustaki hükmü nedir?

CEVAP

Günümüzde herkes, dinden bahsediyor, aklýna göre konuþuyor. Niye böyle olmasýn ki, bence bal gibi olur diyorlar. Allah ne emrediyor, Peygamberimiz ne buyuruyor, din kitaplarýmýz ne yazýyor demiyorlar. Akla göre ölçü olsa, akýl sayýsý kadar din olur. Onun için dinde nakil esastýr. 

Zekât olarak verilecek mallar yerine, bunlarýn kýymetlerini de vermek caizdir. Kýymet denilince, altýn ve gümüþ anlaþýlýr. Baþka mal, çek, senet veya paralar anlaþýlmaz; çünkü eþyanýn kýymeti altýn ve gümüþle anlaþýlýr. (Keþfi rümuz-i gurer)

Fülus [bakýr] paralarýn kýymetleri nisabý bulunca zekât olarak, bu fülusun deðerlerinin kýrkta birini gümüþ olarak vermek gerekir. (Miftah-üs-seade)

Bakýr paranýn zekâtý, ayný cins bakýr paradan verilmez, gümüþ olarak verilmesi gerekir. Ýmam-ý Ebu Yusuf hazretleri buyurdu ki: Toprak sahiplerinden uþur ve zekât olarak, altýn ve gümüþ yerine, baþka geçer akçe [kâðýt para] almak haram olur. Her ne kadar bunlar, herkesin kabul ettiði damgalý paraysa da, altýn deðil, bakýr paradýr. (Redd-ül-muhtar)

Zekât olarak altýn ve gümüþ yerine, bunlarýn kýymeti kadar uruz [ticaret malý] vermek sahihtir. Elbise tüccarý, ya ticaretini yaptýðý elbiseden veya deðeri kadar altýn, gümüþ verir. (Tahtavi)

Zekât olarak, erkek deve verilmez. Erkek develerin zekâtý bile diþi deve olarak verilir. Diþi devesi yoksa deðeri kadar altýn veya gümüþ verilir. Baþka mal verilmez. (Hindiyye)

Niye diþi deve verilmesi gerektiðini bilemeyiz. Deveye binilir, eti yenir, yük taþýr. Diþi devenin erkek deveden farký var, süt verir, yavru doðurur; fakat diþi deve, erkek deve olmadan yavru doðuramaz. Buna raðmen dinimiz erkek deveyi zekât olarak vermeyi caiz görmüyor. Bir bakkal, dükkanýnda sattýðý mallardan zekât verebilir, konfeksiyon malýndan zekât veremez. Bir konfeksiyoncu da, ceket pantolon gibi sattýðý mallardan zekât verebilir, pirinç, yað gibi bakkalýn sattýðý mallardan zekât veremez. Bir eczacý ancak, sattýðý ilaçlarý zekât olarak verebilir. Yahut altýn olarak verir. Konfeksiyon veya bakkal malzemeleri veremez. Halýcý veya mobilyacý ancak ticaretini yaptýðý, sattýðý mallarý zekât olarak verebilir. Halýcý mobilya, mobilyacý halý veremez. Bazýlarý, (Fakire ne versen alýr, yeter ki ver, fakir razý olur) diyorlar. Evet, fakir razý olur; fakat fakirin rýzasý önemli deðildir, önemli olan Allah’ýn rýzasýdýr. Kumarda da, faizde de, zinada da taraflarýn rýzasý vardýr; ama Allah’ýn rýzasý yoktur. Önemli olan Allah’ýn emridir.

Ticaret malýnýn zekâtý verilir

Sual: Bakkallýk yapýyorum, ayný zamanda zeytin bahçemiz de var. Zeytinlerin uþrunu dün verdim. Kalan zeytini satýp parasýyla bakkaliye malzemesi alýp satýyorum. Yarýn zekât günümdür. Dükkândaki mallarýn zekâtýný yarýn vereceðim. Uþrunu verdiðim zeytinlerden elde ettiðim paranýn yine uþrunu veya zekâtýný verecek miyim? Kitaplarda, uþru verilen mal satýlýp paraya çevrilince veya ticaret malý olunca zekâtý verilir deniyor. Zeytinlerin uþrunu dün verdim. Þimdi, bir de yarýn zekâtýný vermek yanlýþ deðil mi? Uþru verilen bir ürün, yýllarca elde kalsa zekâtý verilir mi? Bu ürünü satýp paraya çevirince para nisaba dâhil edilir mi?

CEVAP

Ticaret bir iþtir, yalnýz niyetle olmaz. Baþlamak da lazýmdýr. Ticareti terk etmekse, yalnýz niyetle olur. Altýn ve gümüþ eþya ve kâðýt paralar, her ne suretle ele geçerse geçsin, zekât malý olurlar. (Tam Ýlmihal)

Siz o parayý ticarette kullanýyorsunuz, zekâtýný da vermeniz gerekir. Zaten paraya çevrilince ticaret malý oluyor. Nisabý bulmuþsa zekâtýný vermek gerekiyor. Uþru verilen mal, satýlýp paraya dönünce zekât malý yani ticaret malý oluyor. Malýn vasfý deðiþiyor. Vasfý deðiþmeseydi, yýllarca kalsa, zeytinin tekrar uþru verilmezdi. Ticaret malý olmadýðý için zekâtý da olmazdý; ama þimdi vasfý deðiþti, zekâta tâbi oldu.

Kâfire namaz, zekât, oruç gibi hiç bir ibadet farz deðildir. Kâfir Müslüman olunca iþ deðiþir, namaz, oruç farz olur. Çünkü kâfir deðiþti, Müslüman oldu. Bunun gibi, nisabý buluyorsa zekât vermek de farz olur. Tersi de olabilir. Müslüman, kâfir olursa, artýk ona hiç bir ibadet farz olmaz; çünkü eski özelliðini kaybetti.

Yabancý bir kýz, yabancý erkeðe haramdýr. Nikâh yapýlýnca helali olur; çünkü konumu deðiþti. Tersi de olur. Yani karý koca nikâhlýyken, boþandýklarý an yabancý olurlar. Yine konumu deðiþmiþ oldu.

Ýmam Fatiha okuyunca cemaatin âmin demesi sünnettir. Ýmamýn sesi mikrofona verilince sesin özelliði deðiþiyor, âmin diyenlerin namazý bozuluyor. Mikrofon, ses enerjisini elektrik enerjisine dönüþtürüyor. Hoparlör de, elektrik enerjisini ses enerjisine dönüþtürüyor. Mikrofona, mikrofondan hoparlöre verilen ses, týpa týp sahibine benzese de farklý bir sestir. Meydana gelen yeni ses, konuþanýn kendi sesi deðildir. Elektrik tesiriyle hâsýl olan, mýknatýs kuvvetlerinin titrettiði demir levhanýn, husule getirdiði baþka bir sestir. Ýþte baþka bir sese âmin diyen cemaatin namazý bozulmuþ oluyor.

Netice: Uþru verilen mal, kýrk yýl kalsa, uþru da zekâtý da verilmez; ama ticaret malý olursa veya satýlýp paraya çevrilirse zekât malý olur. Bir gün sonra da zekât günü gelse zekâtýný vermek gerekir.

Hayat sigortasý ve zekât

Sual: Hayat sigortasý yaptýrdým. Her yýl belli miktar parayý yatýrýyorum. 20 yýl sonra toplu olarak ödeme yapacaklar veya toplu ödeme istemezsem aylýk olarak ödeyecekler (aylýk maaþ gibi). Burada biriken para toplu olarak alýnýnca, geçen 20 yýlýn zekâtý tek tek hesaplanarak mý verilecek, yoksa 20 yýl sonra ele geçen paranýn o zaman ki zekâtý mý verilecek? Eþim ve çocuklar için de hayat sigortasý yaptýrdým. Onlarýn durumu nasýl?

CEVAP

Sigorta paralarý ve tasarruf bonolarý zekât hesabýna katýlmaz. Senelerce sonra birikmiþ olarak ele alýnýnca, yalnýz alýnan para, o senenin zekât nisabýnýn hesabýna katýlýr. Satýþ karþýlýðý alýnan bonolar, böyle deðildir. Bunlar, hisse ve tahvil senetleri, her sene zekât hesabýna katýlýr. (S. Ebediyye)

Eþ ve çocuklarýnýzýn durumu da ayný. Ancak, haným ve çocuklar için yatýrdýðýnýz para onlarýnsa, yani onlarýn parasýndan vermiþseniz veya onlara hediye etmiþseniz zekâtlarýný onlar verecek, sizinse siz vereceksiniz. Sigortanýn onlarýn adýna olmasýnýn önemi yok.

Nisabýn sýfýrlanmasý

Sual: Nisaba malik olunan tarihi kaydettik, mesela miktar 250 gr altýn ve tarih 1 Ramazan 1425. Bir sene içerisinde bu nisap 50’ye düþtü, sýfýrladý, 500’e çýktý, 1 Ramazan 1426 olunca elimizdeki 100 gr altýnýn zekâtýný verecek miyiz? Elimizde 50 gr altýn kalsa ne yaparýz?

CEVAP

Nisap sene içinde sýfýrlanýnca, ilk nisabý bulduðu gün yeniden tarih atýlýr. Bundan bir hicri yýl sonra nisaba malikse zekât verir. Sýfýrladýktan sonra, bir daha zengin olana kadar tarih atýlmaz. Sýfýrlanmadan 50 gram varsa, sene sonu diðer paralarýyla birlikte nisaba malikse zekâtýný verir, yani sene içindeki, sýfýrlanma hariç, diðer dalgalanmalara itibar edilmez.

Nisabýn helak olmasý

Sual: Nisabýn helak olmasý ne demektir?

CEVAP

Sýfýrlanmasý demektir. Sýfýr veya sýfýrýn altýna düþerse helak olmuþ olur. Sýfýrlanma demekse, mevcut parasý, altýný vs. hiç olmamak veya borçlu duruma düþmek demektir.

Zenginin ailesine zekât

Sual: Bir kimse, zengin birisinin fakir çocuðuna veya fakir hanýmýna yahut zenginin fakir babasýna zekât verebilir mi?

CEVAP

Bir kimse, zekâtýný zenginin küçük oðluna veremez; ama zenginin büyük çocuðuna, zenginin hanýmýna veya zenginin babasýna, fakirseler verebilir. (S. Ebediyye)

Burada büyük demek, akýl balið olmuþ demektir. Küçükse, henüz akýl balið olmamýþ demektir.

Hac parasýnýn zekâtý

Sual:  Bu sene hacca gidecek bir zengin, hac için ayýrdýðý paranýn da zekâtýný verecek midir?

CEVAP

Herkesin zekât zamaný ayný deðildir. Zekât zamaný, hac zamanýndan önce olan, mesela Ramazanda olan kimse, vakti gelince, zekâtýný verir. Kalan parayla hacca gider. Zekât zamaný, Hac zamanýndan sonra olan, mesela Muharremde olan, önce hacca gider. Zekât zamaný gelince, hacdan artan paranýn zekâtýný verir.

Çocuða ve fakire zekât

Sual: Çocuða ve deliye zekât verilir mi?

CEVAP

Babasý zenginse, çocuða zekât verilmez. Babasý fakirse, fakir olan çocuða zekât verilir. Deliye de, fakirse zekât verilir. Çocuða, deliye verilecek zekât, babasýna veya velisi olan akrabasýna veya vasisine verilir. Zenginin küçük oðluna, fakir olsa da zekât verilmez; ama büluða ermiþ oðlu fakirse verilir. (S. Ebediyye)

Zekâtýn affolmasý

Sual: Zekât verme günü gelip de zekâtýný vermeyen, daha sonra fakirleþip, elinde hiç parasý kalmayan kimsenin zekât borcu affolur mu?

CEVAP

Malý kendi telef ederse, zekât borcu affolmaz, para kendiliðinden telef olursa zekât affolur. Yani malý, kendi harcar veya telef ederse, zekât af olmaz. Mesela borsada parasýný yok ederse veya araba, buzdolabý gibi þeyler alarak parasýnýn hepsini harcarsa zekât af olmaz, zekâtýný ödemesi gerekir. Malý çalýnýrsa, kaybolursa, yanýp yok olursa yahut ödünç veya âriyet verip geri alamazsa, o zaman zekât vermek gerekmez.

Fakir akrabayý tercih

Sual: Akrabaya sadaka, zekât vermek çok sevab deniyor; ama benim akrabalarým fasýktýr. O parayla, içki içerler. Bunlara vermeyip, salihleri mi tercih etmeliyim?

CEVAP

Evet, salihleri tercih etmek gerekir. Salih akrabalarý tercih etmekse, daha çok sevabdýr. Hadis-i þerifte, (Fakir akrabasý varken, baþkalarýna verilen zekâtý, Allahü teâlâ kabul etmez) buyuruldu. Yani, zekât borcundan kurtulursa da, zekâttan hâsýl olan büyük sevaba kavuþamaz.

Kirayý baðýþlamak

Sual: Kirasýný ödeyemeyen kiracýma, kirayý almadan baðýþlasam, bu para zekât yerine geçer mi?

CEVAP

Geçmez, sadaka olur.